شناسایی مؤلفههای تأثیرگذار بر تولید دانش در رشته برنامه درسی بهمنظور تحقق اهداف علمی سند چشمانداز بیستساله ایران
کلمات کلیدی:
توليد دانش, برنامه درسي, اهداف علمی, سند چشم انداز بيست ساله, ایرانچکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین مؤلفههای درونی و بیرونی مؤثر بر تولید دانش در رشته برنامه درسی در راستای تحقق اهداف علمی سند چشمانداز بیستساله ایران انجام شد.
روششناسی: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی و اکتشافی بود که با استفاده از روش نظریه دادهبنیاد انجام شد. جامعه پژوهش شامل استادان رشته برنامهریزی درسی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران بود که از میان آنان 10 نفر از استادان باتجربه به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و فرایند گردآوری دادهها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبههای ساختنایافته و سؤالات باز گردآوری و پس از ثبت، پیادهسازی و سازماندهی، با استفاده از فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. برای افزایش استحکام یافتههای کیفی نیز معیارهای مقبولیت، تأییدپذیری، قابلیت اعتماد و قابلیت انتقال مورد توجه قرار گرفت.
یافتهها: تحلیل دادههای حاصل از مصاحبهها به استخراج 41 کد مشترک، شش مفهوم اصلی و دو مقوله کلی منجر شد. سه مفهوم «محیط و تعاملات آموزشی»، «فعالیتها و ارتباطات پژوهشی» و «ساختار و فرایندهای سازمانی» در قالب مقوله عوامل درونی یا درونزا شناسایی شدند. همچنین، سه مفهوم «نگرش و خطمشیهای اجتماعی و فرهنگی حاکم»، «ویژگیهای فردی پژوهشگر» و «منابع مالی و مادی در دسترس» مقوله عوامل زمینهای یا برونزا را تشکیل دادند. مدل حاصل نشان داد که تولید دانش در رشته برنامه درسی پدیدهای چندبعدی است و تحت تأثیر همزمان سازوکارهای دانشگاهی، پژوهشی، سازمانی، اجتماعی، فردی و اقتصادی قرار دارد.
نتیجهگیری: توسعه تولید دانش در رشته برنامه درسی مستلزم رویکردی نظاممند و یکپارچه به عوامل درونی و بیرونی است؛ بهگونهای که تقویت تعاملات آموزشی و پژوهشی، اصلاح ساختارهای سازمانی، ایجاد سیاستهای اجتماعی و فرهنگی حمایتگر، توانمندسازی پژوهشگران و تأمین پایدار منابع مالی و مادی میتواند ظرفیت دانشآفرینی دانشگاهها را افزایش داده و زمینه دستیابی مؤثرتر به اهداف علمی سند چشمانداز کشور را فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
Abbaszadeh, M., & Moghtadaei, L. (2009). A Sociological Study of the Effect of Social Capital on Knowledge Creation. Iranian Journal of Sociology, 10(1).
Askari, M., Adli, F., & Mehran, G. (2016). Identifying Factors Affecting Knowledge Creation Among Faculty Members of Higher Education Institutions. 3(6), 27-39.
Bintz, W. P., & Dillard, J. (2007). Teachers as Reflective Practitioners: Examining Teacher Stories of Curricular Change in a 4th Grade Classroom. Reading Horizons, 47(3), 203-227.
Etesami, M., Salimi, L., & Rasouli, S. E. (2026). Designing and Validating a Social Entrepreneurship Curriculum Model Based on a Rhizomatic Approach in Iran's Primary Education System. Smart Learning and Management Transformation, 1-37. https://jilmt.com/index.php/jilmt/article/view/202
Fathi Vajargah, K. (2010). Curriculum Scholars: New Theories in Curriculum. Aeezh Publications.
Ghaderi, M. (2023). Theory and Practice in Curriculum. Biannual Journal of Theory and Practice in Curriculum(21).
Hajizadeh, E., & Asghari, M. (2011). Methods of Statistical Analysis with an Emphasis on Research Methods in Biological and Health Sciences (1st ed.). University Jihad Publications.
Halajjan, A., Jahani-Fard, A., Mousavi-Fard, F., & Dabat, S. (2025). Elucidating Curriculum Planning Strategies to Optimize Critical Thinking and Problem-Solving Abilities: Case Study of Elementary Students in Dezful, 2024-25 Academic Year. First International Conference on New Scientific and Research Achievements in Education and Humanities with an Educational, Religious, and Cultural Approach in Iran and the World,
Hashemian Bojnord, N., & Menhaj, M. B. (2007). What Is Knowledge? A Literature Review, Comparison of Definitions, and Presentation of a New Definition. Rahyaft(40).
Hosseini, S. (2024). The Role of Curriculum Planning in Achieving Sustainable Development in Higher Education. Educational researches, 14(5), 45-60.
Jalali, R. (2012). Sampling in Qualitative Research. Journal of Qualitative Research in Health Sciences, 1(4), 310-320.
Mamghani, S. S. (2011). Assessing the Readiness of Iranian Research Centers for Knowledge Production. Journal of Management, Economics and Trade, 3(1), 203-212.
Mirkamali, S. M., Hamidzadeh, M. R., & Narenji Sani, F. (2015). Factors Related to Knowledge Creation in Universities: A Qualitative Study. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, 21(4), 121-147.
Mohammadi, J. (2023). Examining Factors Affecting the Qualitative Improvement of Science and Research Development in Higher Education. Social Development Quarterly, 17(4).
Mohremi, J., Keyhan, J., & Samari, M. (2025). Designing and Validating a Multicultural Education Policy Model in Iran's Public Education System. Curriculum Planning Research, 83(21), 48-67.
Mousapour, N. (2008). Curriculum Planning in Contemporary Iran. Institute for Humanities and Cultural Studies.
Nasrollahi-Kalroud, R. (2024). The Role of Curriculum Planning in Advancing Educational Goals. National Conference on Humanities with a Modern Approach,
Nemati-Anaraki, L., Torabi, F., & Panahi, S. (2022). Identifying Effective Factors on Science Production to Move Toward Third-Generation Universities. Journal of Medical Library and Information Science, 3, 1-6. https://doi.org/10.22037/jmlis.v3i.36573
Rabbani-Khorasgani, A., & Moazzeni, A. (2008). Higher Education and New Production of Knowledge in Knowledge Society The 5th International Symposium, Tehran.
Rabbani Khorasgani, A., Ghasemi, V., Rabbani, R., Adibi, M., & Ofoqi, N. (2011). A Sociological Analysis of Modes of Knowledge Production: Reflections on New Approaches. Cultural Research(4).
Rahmani, A., & Najafi, M. B. (2012). Examining Factors Affecting Innovation and Knowledge Production in Selected European Countries for Reforming the Policy-Making Structure in Iran. Development Strategy Quarterly, 18(71).
Rahmkhoda, M. (2024). The Impact of Integrated Curriculum Planning on Fostering Creativity and Critical Thinking in Students. Payashahr Monthly, 6(72), 7-1. https://civilica.com/doc/2257012/
Safari Shali, R. (2025). Evaluation of the Islamic Studies Curriculum Based on the Kirkpatrick Model and Its Effect on Students' Religiosity in Universities across the Country. Iranian Journal of Social Studies.
Salimi, J., Ghobadi, A., & Amini Bagh, A. (2025). A Phenomenographic Study of Teachers' Understanding and Perception of the Concepts of Curriculum and Curriculum Planning. Curriculum and Learner-Centered Instruction, 4(2), 109-135. https://doi.org/10.61838/kman.soe.826
Shahbazi Dastjerdeh, B., Abedini, Y., Arizi, H., & Liaghatdar, M. J. (2024). A Comparative Study of the STEAM Curriculum in Selected Countries: A Step toward Practice. Management and Planning in Educational Systems(35), 11-30.
Silver, J., Galen, W. M., Alexander, & Lewis, A. J. (2024). Curriculum Planning for Better Teaching and Learning. Astan Quds Razavi Publications.
Wiles, J. (2009). Leading Curriculum Development. Corwin Press.
Yosefi Hamidi, S., Salimi, L., & Fallah, V. (2024). Identifying Drivers of Curriculum Model of Economic Education Based on Entrepreneurship for the First Year of High School. Journal of Management and Planning In Educational System, 17(2), 253-284. https://doi.org/10.48308/mpes.2024.236432.1480
Zaker Salehi, G. (2015). Knowledge Creation in Iranian Universities. Farhang Emrooz.
Zolfi Gol, M. A., & Kiani Bakhtiari, A. (2006). Science and Research: Knowledge-Based Structures in the Knowledge Age. Rahyaft(37), 13-19.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Elaheh Rouhparvar (Author); Alireza Faghihi; Faezeh Nateghi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.