ارائه مدل مفهومی تربیت اخلاقی دانش‌آموزان ابتدایی شهر تهران با رویکرد کیفی

نویسندگان

    الهام دوخایی گروه مدیریت آموزشی، واحد بین الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران
    بهارک شیرزاد کبریا * گروه مدیریت آموزشی و آموزش عالی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. [email protected]
    عباس خورشیدی گروه مدیریت آموزشی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
    فاطمه حمیدی فر گروه مدیریت آموزشی و آموزش عالی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

تربیت اخلاقی, دانش آموزان ابتدایی, شناختی, عاطفی, اجتماعی, فرهنگی, زیست محیطی

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه و اعتباریابی الگویی جامع برای تربیت اخلاقی دانش‌آموزان ابتدایی شهر تهران و شناسایی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌های تشکیل‌دهنده آن انجام شد.

روش‌شناسی: پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود. جامعه پژوهش را خبرگان حوزه علوم تربیتی دارای مدرک دکتری تخصصی و برخوردار از سابقه تألیف، پژوهش و تجربه عملی مرتبط تشکیل دادند که 15 نفر از آنان با استفاده از نمونه‌گیری نظری و گلوله‌برفی و تا دستیابی به اشباع نظری انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مطالعات اسنادی و مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. برای پالایش، نهایی‌سازی و اولویت‌بندی ابعاد، مؤلفه‌ها و شاخص‌ها از فن دلفی استفاده شد. همچنین، اعتبار الگوی نهایی با نظر خبرگان و محاسبه نسبت روایی محتوا (CVR) بررسی و تأیید گردید.

یافته‌ها: تحلیل مصاحبه‌ها در مرحله نخست به استخراج 126 کد اولیه منجر شد که پس از یکسان‌سازی، اصلاح و حذف موارد تکراری، 101 کد باز شناسایی گردید. در ادامه، کدگذاری محوری به شناسایی 17 مؤلفه انجامید و پس از کدگذاری انتخابی و اجرای فن دلفی، مدل نهایی شامل 88 شاخص، 17 مؤلفه و پنج بعد شناختی، عاطفی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی شکل گرفت. ابعاد به‌ترتیب اولویت شامل شناختی، عاطفی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی بودند. مؤلفه‌های اصلی نیز شامل آگاهی اخلاقی، تفکر انتقادی/اخلاقی، تشخیص و حل تعارضات اخلاقی، همدلی، مسئولیت‌پذیری و خودآگاهی عاطفی، ارتباط عاطفی، احترام به تفاوت‌ها، مشارکت عمومی، ارتباط اثربخش، احترام به قوانین، آگاهی فرهنگی، احترام به میراث معنوی و دینی، همبستگی جهانی، آگاهی و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی و حمایت از اقدامات زیست‌محیطی جهانی بودند.

نتیجه‌گیری: الگوی حاصل نشان می‌دهد که تربیت اخلاقی دانش‌آموزان ابتدایی فرایندی چندبعدی است و اثربخشی آن مستلزم توجه هم‌زمان به رشد شناخت اخلاقی، عواطف و هیجانات، شایستگی‌های اجتماعی، هویت فرهنگی و مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی است؛ ازاین‌رو، این الگو می‌تواند چارچوبی نظام‌مند برای سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی درسی و طراحی فعالیت‌های تربیتی مدارس ابتدایی فراهم سازد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abbasi, D., Maleki, H., & Beheshti, S. (2019). Designing a Moral Education Model in Higher Education Based on the Ethical Teachings of the Holy Qur'an from the Perspective of Tafsir al-Mizan Using Grounded Theory. New Educational Thoughts, 15(2), 99-122.

Afzalkhani, M. (2022). Content Analysis of Thinking and Lifestyle Textbooks in Lower Secondary Education from the Perspective of Moral Education. Thinking and Children, 13(1), 91-115.

Aghili, S. R., Elm al-Hoda, J., & Fathi Vajargah, K. (2019). An Analysis of the Principles Governing the Design of an Optimal Moral Education Curriculum Model in the Primary Education Level of the Iranian Educational System. Educational Sciences, 26(1), 15-34. https://doi.org/10.22055/edus.2019.26634.2585

Bagherianfar, M., Dolati, A. A., & Abdollahi, N. (2025). Indicators of a Creative Classroom in Primary Education and the Degree of Attention Paid to Them by Pre-Service Student Teachers. Scientific Journal of Innovation and Creativity in Human Sciences, 15(1), 1-29.

Golshan, A., Azimi, M., & Sadeghzadeh Balil, N. (2025). Representation of Moral Education Components in Primary School Textbooks: A Meta-Synthesis Study. Qualitative Research in Educational Sciences, 1(4), 84-114.

Heydarizadeh, S., Esmaeili, Z., Farajollahi, M., & Safaei, T. (2018). Design and Validation of a Moral Education Model Appropriate to the Characteristics of Iranian Primary School Students with Emphasis on the Fundamental Transformation Document of Education. Research in Educational Systems, 12(Special Issue), 231-247.

Koushi, Z., Mousapour, N., Armand, M., & Mohebbi, A. (2020). Design and Validation of a Moral Education Model in the Primary Education Level of the Educational System of the Islamic Republic of Iran.

Majdaldin, T., Mirdamadi, S. M., & Sarmadi, M. R. (2023). Designing a Model of Students' Moral Development within the Framework of the Philosophy of Islamic Education. Research in Islamic Education Issues, 31(60), 181-202.

Rahnama, A. (2021). An Introduction to Moral Education: Philosophical and Psychological Foundations, Approaches, and Methods of Moral Education. Aeezh Publications.

Rohim, A., & Madzaly, M. Y. A. (2025). Analysis of Evaluation Techniques in the Book "Islamic Religious Education and Ethics" for Eleventh Grade Students of Madrasah Aliyah. Edukasi Islami Jurnal Pendidikan Islam, 14(01), 67-86. https://doi.org/10.30868/ei.v14i01.8054

Safarpour Feyzi, M. (2019). Examining the Components of Moral Education in Thinking and Lifestyle Textbooks of Lower Secondary Education. Research in Art and Humanities, 4(23), 71-76.

Salamah, N. (2025). Curriculum Management to Shape Students' Competence in Knowledge, Religious Values, and Morals. Journal of Education and Learning Innovation, 2(1), 1-15. https://doi.org/10.59373/jelin.v2i1.90

Salehi, M., & Najafi, A. (2025). Identifying Components Affecting Moral Education in the Content of Primary School Textbooks. Education, Training and Sustainable Development, 1(3), 18-27.

Tabatabaei Yazdi, H. (2023). Design and Validation of a Moral Education Model in the Primary Education Level of the Iranian Educational System Tenth National Conference on New Developments in Positive Psychology, Bandar Abbas.

Yaghoubi, A., Moradiani, F., & Rasoul, K. (2025). The Effect of Positive Thinking Skills Training on Creative Thinking, Outcome Expectations, and Irritability of Teachers. Scientific Journal of Innovation and Creativity in Human Sciences, 14(4), 164-188.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۴/۱۲/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۰۷/۰۳

بازنگری

۱۴۰۴/۱۰/۰۹

پذیرش

۱۴۰۴/۱۰/۲۰

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

دوخایی ا.، شیرزاد کبریا ب.، خورشیدی ع.، و حمیدی فر ف. . (1404). ارائه مدل مفهومی تربیت اخلاقی دانش‌آموزان ابتدایی شهر تهران با رویکرد کیفی. جامعه شناسی آموزش و پرورش، 11(4)، 1-17. https://www.jedusocio.com/index.php/se/article/view/827

مقالات مشابه

21-30 از 50

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده