تأثیر تلفیق برنامه‌های دانش زیست محیطی با تربیت بدنی مدارس بر نگرش زیست محیطی دانش آموزان

چکیده

هدف: این مطالعه با هدف بررسی اثربخشی تلفیق برنامه‌های دانش زیست‌محیطی با کلاس‌های تربیت‌بدنی مدارس در ارتقاء نگرش زیست‌محیطی دانش‌آموزان انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش با طرح آزمایشی تصادفی کنترل‌شده و با استفاده از گروه کنترل انجام شد. در مجموع ۴۰ دانش‌آموز (۲۰ نفر در گروه آزمایش و ۲۰ نفر در گروه کنترل) از یکی از مدارس ناحیه دو آموزش‌وپرورش شهر تبریز به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای انتخاب شدند. مداخله طی یک نیم‌سال تحصیلی (چهار ماه) اجرا شد و گروه آزمایش در جلسات منظم تربیت‌بدنی شرکت کرد که با محتوای دانش زیست‌محیطی و فعالیت‌های بدنی در فضای باز تلفیق شده بود. هر جلسه سه بار در هفته و به مدت ۹۰ دقیقه برگزار شد. سنجش نگرش زیست‌محیطی از طریق پنج زیرمقیاس پرسشنامه نگرش زیست‌محیطی شامل حفاظت، بهره‌برداری، کنش‌گری در جنبش‌های زیست‌محیطی، انسان‌محوری و حمایت از سیاست‌های جمعیتی انجام شد. همچنین پیگیری پنج‌ماهه برای ارزیابی پایداری اثر مداخله انجام گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS-27 انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که تعامل معناداری بین زمان و گروه در تمامی زیرمقیاس‌ها وجود دارد. در گروه آزمایش، میانگین نمرات زیرمقیاس حفاظت از ۲۸.۴۶ (انحراف معیار = ۴.۳۲) در پیش‌آزمون به ۳۴.۷۲ (انحراف معیار = ۳.۸۱) در پس‌آزمون افزایش یافت (F(2,76) = 16.84, p < .001, η² = .31). همچنین، نمرات بهره‌برداری به‌طور معناداری کاهش یافت که نشان‌دهنده نگرش‌های پایدارتر است (F = 14.57, p < .001, η² = .28). نمرات کنش‌گری زیست‌محیطی نیز به‌میزان ۵.۳۷ واحد افزایش یافت (p < .001) و انسان‌محوری و حمایت از سیاست‌های جمعیتی نیز به‌طور معناداری بهبود یافتند. آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که این بهبودها در پیگیری پنج‌ماهه همچنان پایدار باقی مانده‌اند (p > .05 بین پس‌آزمون و پیگیری). نتیجه‌گیری: تلفیق آموزش زیست‌محیطی با تربیت‌بدنی مدارس، به‌طور مؤثری نگرش زیست‌محیطی دانش‌آموزان را در ابعاد مختلف ارتقاء می‌دهد و به بهبودهای پایداری منجر می‌شود؛ بنابراین، استفاده از روش‌های تجربی و میان‌رشته‌ای می‌تواند سهم مؤثری در آموزش زیست‌محیطی در مدارس ایفا کند.