بررسی تطبیقی ویژگی‌های انسان در اندیشه رنه دکارت و پائولو فریره و نقد آن‌ها بر اساس مبانی انسان‌شناسی سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

    بیژن محمدیاری گروه علوم تربیتی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
    محمدرضا سرمدی * گروه علوم تربیتی، واحد تهران، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران [email protected]
    سیده عصمت رسولی گروه علوم تربیتی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران
    حمیدرضا رضازاده بهادری گروه علوم تربیتی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

کلمات کلیدی:

انسان‌شناسی, رنه دکارت, پائولو فریره, سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش, تحلیل تطبیقی, انسان, تربیت رهایی‌بخش, عقل‌گرایی

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، تبیین و مقایسه ویژگی‌های انسان در انسان‌شناسی مدرن دکارتی و انسان‌شناسی پست‌مدرن/انتقادی فریره و نقد آن‌ها بر اساس مبانی انسان‌شناختی سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش جمهوری اسلامی ایران است.

روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر ماهیت کیفی و از حیث هدف بنیادی–تحلیلی است و با رویکردی توصیفی–تفسیری انجام شده است. داده‌ها به‌صورت اسنادی و با استفاده از روش فراترکیب کیفی گردآوری شد. متون اصلی دکارت، آثار بنیادین فریره و متن سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش به‌عنوان منابع محوری انتخاب شدند. تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با بهره‌گیری از تحلیل مضمون انجام گرفت. برای مقایسه و ارزیابی هنجاری دیدگاه‌ها، از الگوی استنتاجی فرانکنا (تمایز گزاره‌های توصیفی، هنجاری و اصول بنیادین) استفاده شد.

یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد انسان‌شناسی دکارتی بر عقلانیت بنیادین، سوژه خودبنیاد، دوگانه‌انگاری ذهن/بدن و فردگرایی معرفتی تأکید دارد که به تقلیل ابعاد اجتماعی و معنوی انسان می‌انجامد. در مقابل، انسان‌شناسی فریره انسان را موجودی تاریخی، اجتماعی و در حال شدن می‌داند و بر آگاهی انتقادی، گفت‌وگو، کنشگری اجتماعی و عدالت‌خواهی تأکید می‌کند، اما نسبت الهی انسان در آن به‌صورت نظام‌مند تبیین نمی‌شود. سند تحول بنیادین با رویکردی تلفیقی، انسان را واجد ساحت‌های عقلانی، اخلاقی، معنوی، اجتماعی و جسمانی معرفی کرده و بر فطرت الهی، کرامت ذاتی، مسئولیت اجتماعی و تلفیق عقل و ایمان تأکید می‌ورزد.

نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش می‌تواند با عبور از تقلیل‌گرایی‌های انسان‌شناسی مدرن و پست‌مدرن، الگویی جامع و هنجاری از انسان مطلوب تربیتی ارائه دهد که هم از دستاوردهای عقلانی و انتقادی بهره می‌گیرد و هم آن‌ها را در افقی الهی و اخلاقی بازتعریف می‌کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Bagheri, K. (2019). Education and Culture. Roshd Publications.

Barandak, B., Babaei Agdam, I., & Mahmoudzadeh, S. (2022). Human-centeredness in the transition from modern philosophy to phenomenology. Fundamental Western Studies, 12(2), 1-24. https://journals.ihcs.ac.ir/article_7720.html?lang=en

Best, S., & Kellner, D. (1997). Postmodern theory: Critical interrogations. Guilford Press. https://archive.org/details/postmoderntheory0000best

Copleston, F., & Bashirieh, H. (2018). A History of Western Philosophy (Vol. 8: Bentham to Russell). Elmi va Farhangi. https://dhspriory.org/kenny/PhilTexts/Copleston/HistoryPhilosophy1.pdf

Descartes, R., & Cottingham, J. (1996). Meditations on First Philosophy. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511805028

Ebrahimkhani, M., & Ajam, M. (2022). Critique and analysis of the epistemological components of postmodernism and its educational implications in education. Journal of Educational Sciences, 9(3), 110-128. https://jonapte.ir/pdfdownloadfile/124775231968571542abf0a

Freire, P. (1970). Pedagogy of the Oppressed. Continuum. https://files.libcom.org/files/Paulo%20Freire,%20Myra%20Bergman%20Ramos,%20Donaldo%20Macedo%20-%20Pedagogy%20of%20the%20Oppressed,%2030th%20Anniversary%20Edition%20(2000,%20Bloomsbury%20Academic).pdf

Hutcheon, L. (2022). A Theory of Postmodernism: The Politics of Style. Routledge. https://eclass.asfa.gr/modules/document/file.php/AHT4126/linda%20hutcheon%20-%20The%20Politics%20of%20Postmodernism%20Parody%20and%20History.pdf

Jimson, F. (2025). Postmodernism, or the logic of late capitalist culture: The relationship between late capitalism and postmodern culture. Journal of Contemporary Cultural Analysis, 9(1), 7-55. https://web.education.wisc.edu/halverson/wp-content/uploads/sites/33/2012/12/jameson.pdf

Magnarla, P. (2025). Contemporary developments in modern cultural anthropology: A review of symbolic theories, structuralism, and phenomenological anthropology centering on mind and cultural experience. Journal of Cultural Anthropology, 12(3), 145-168.

Ministry of Education. (2011). Fundamental Reform Document of Education in the Islamic Republic of Iran. https://sccr.ir/Files/6609.pdf

Moll, Y. (2023). Can there be a Godly Ethnography? Islamic Anthropology. American Anthropologist, 125(4), 560-574. https://doi.org/10.1111/aman.13911

Nabi, M., Mirsepasi, A., & Zamani Moghadam, M. (2024). General policies of the Fundamental Reform Document in creating change in the education system and pathology of the current situation. Strategic and Macro Policies, 12(46), 364-391. https://www.jmsp.ir/article_180797.html

Nezhad-Iran, M. (2023). Analyzing the existentialist roots of Shariati's religious anthropology. Essays in Philosophy of Religion, 12(1), 29-58. https://journal.philor.org/article_712636.html

Ranginkaman, M., & Darzi, G. (2025). Multi-component analysis of human action in the Quran based on cognitive-behavioral theory and interpretive approaches. Islamic Studies and Quranic Research in the Contemporary World. https://iscw.isqs.ir/article_724405.html

Taheri, M. H., & Jalali, M. (2018). Philosophical foundations of the modernity paradigm and contemporary human rights in Descartes' philosophy. Parto-ye Kherad, 15(9), 13-42. http://pkd.journals.miu.ac.ir/article_6403.html

Taheri Sarteshnizi, I., & Azizkhani, A. (2019). Postmodern anthropology and its critique from the perspective of religious teachings. Journal of Philosophical Research in Islamic Education, 4(2), 75-94. https://raj.smc.ac.ir/article_2293.html

Taylor, C. (1989). Sources of the Self: The Making of the Modern Identity. Harvard University Press. https://www.hup.harvard.edu/books/9780674824263

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۵/۰۷/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۰۷/۰۵

بازنگری

۱۴۰۴/۱۱/۱۷

پذیرش

۱۴۰۴/۱۱/۲۶

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

محمدیاری ب.، سرمدی م.، رسولی س. ع. .، و رضازاده بهادری ح. (1405). بررسی تطبیقی ویژگی‌های انسان در اندیشه رنه دکارت و پائولو فریره و نقد آن‌ها بر اساس مبانی انسان‌شناسی سند تحول بنیادین آموزش‌ و پرورش جمهوری اسلامی ایران. جامعه شناسی آموزش و پرورش، 1-15. https://www.jedusocio.com/index.php/se/article/view/685

مقالات مشابه

1-10 از 50

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده